Daklozen met verslaving: GGZ pleit voor andere financiering

Daklozen met verslaving vormen een steeds groter probleem in Amsterdam. De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) pleit daarom voor een andere aanpak en vooral voor een verandering in de manier waarop de zorg wordt gefinancierd. Volgens Ruth Peetoom, voorzitter van de Nederlandse GGZ, krijgen mensen met complexe psychische en verslavingsproblemen nu te maken met een versnipperd systeem waarin verschillende organisaties en financieringsstromen langs elkaar heen werken.

De oproep komt kort nadat burgemeester Femke Halsema kritiek uitte op het huidige zorgsysteem. Volgens Halsema worden mensen met ingewikkelde psychiatrische problemen te vaak niet geholpen omdat behandelingen niet altijd als succesvol worden gezien. Daardoor kunnen mensen uiteindelijk opnieuw op straat belanden.

Steeds meer mensen in beeld

De problematiek rondom dak- en thuisloosheid is in Amsterdam groot. Bij de gemeente zijn momenteel ongeveer 3.600 mensen in beeld die als overlastgevend worden gezien. Tegelijkertijd neemt volgens de gemeente het middelengebruik onder een deel van de dakloze groep toe. Een officiële telling uit april 2025 liet zien dat er in Amsterdam ruim 11.000 dak- en thuisloze mensen waren. Een aanzienlijk deel van deze groep heeft te maken met psychische problemen, verslaving of een combinatie daarvan.

Volgens de Nederlandse GGZ vraagt deze groep om een aanpak die verder gaat dan alleen een behandeling op één moment. Mensen met zware psychiatrische of verslavingsproblemen hebben vaak langdurige begeleiding nodig. Daarbij kunnen meerdere organisaties betrokken zijn, zoals de GGZ, gemeenten, woningcorporaties, maatschappelijke opvang en schuldhulpverlening. Juist daar ontstaan volgens Peetoom problemen.

Versnipperde financiering zorgt voor problemen

De voorzitter van de Nederlandse GGZ wijst vooral naar de manier waarop de zorg en ondersteuning momenteel zijn georganiseerd. Verschillende onderdelen vallen onder verschillende regels en financieringsstromen. Daardoor kan het lastig zijn om iemand gedurende langere tijd de juiste begeleiding te geven. Volgens Peetoom hebben mensen weinig aan de verschillende financiële en organisatorische schotten wanneer zij juist meerdere vormen van hulp nodig hebben.

Het probleem wordt extra zichtbaar wanneer iemand na een behandeling terugkeert naar een onstabiele situatie. Wie geen woning heeft en opnieuw op straat terechtkomt, kan volgens de GGZ snel terugvallen in oude patronen. Een behandeling kan daardoor veel minder effect hebben wanneer de omstandigheden buiten de behandelkamer niet veranderen.

Wonen speelt een belangrijke rol

Een van de belangrijkste punten in het debat is daarom huisvesting. Een behandeling tegen psychische problemen of verslaving staat volgens de Nederlandse GGZ niet los van de leefomgeving van iemand. Wanneer iemand na een behandeling geen vaste woonplek heeft, blijven stress, onzekerheid en middelengebruik mogelijk een grote rol spelen. Daarmee wordt het moeilijker om de vooruitgang uit een behandeling vast te houden. Peetoom stelt dat iemand zonder woning na een behandeling snel opnieuw in de problemen kan komen. Een stabiele woonplek moet daarom volgens haar onderdeel zijn van een bredere aanpak. Dat betekent dat zorg en wonen niet volledig los van elkaar kunnen worden bekeken. Ook begeleiding bij schulden, werk, dagbesteding en het opnieuw opbouwen van een sociaal netwerk kan noodzakelijk zijn.

Halsema wil meer samenwerking

Burgemeester Halsema pleitte eerder voor veranderingen binnen het huidige systeem. Zij vindt dat organisaties meer verantwoordelijkheid voor elkaar moeten nemen in plaats van mensen door te verwijzen wanneer een probleem niet binnen één instelling past. De Nederlandse GGZ sluit zich daarbij aan. Volgens Peetoom is het belangrijk dat gemeenten, zorgorganisaties, woningcorporaties en andere betrokken partijen beter samenwerken. Het doel moet volgens haar niet zijn om te bepalen welke organisatie verantwoordelijk is, maar om te kijken welke hulp iemand daadwerkelijk nodig heeft. Dat vraagt volgens de GGZ om een andere manier van organiseren. Wanneer iemand tegelijkertijd psychiatrische problemen, een verslaving, schulden en dakloosheid heeft, is één enkele behandeling vaak niet voldoende.

Niet alleen kijken naar succes voor daklozen met verslaving

Een belangrijk onderdeel van de kritiek gaat over de manier waarop succes binnen de zorg wordt beoordeeld. Halsema stelde dat het systeem te veel zou zijn ingericht op behandelingen die een duidelijk resultaat opleveren. Bij complexe patiënten kan herstel echter veel langer duren. Een terugval betekent niet automatisch dat een behandeling volledig mislukt is. Soms zijn meerdere behandelingen of langdurige begeleiding nodig voordat iemand stabiel genoeg is om zelfstandig verder te kunnen. Volgens de Nederlandse GGZ moet er daarom meer ruimte komen voor mensen die niet binnen een standaardtraject passen. Daarbij is samenwerking volgens Peetoom belangrijker dan het aanwijzen van een verantwoordelijke partij. Wanneer organisaties elkaar blijven doorverwijzen, bestaat het risico dat iemand uiteindelijk tussen verschillende systemen terechtkomt.

Rijk moet financiering aanpassen

Volgens de Nederlandse GGZ ligt een belangrijke verantwoordelijkheid bij de landelijke politiek. Het Rijk moet volgens de branchevereniging kijken naar de manier waarop verschillende vormen van zorg en ondersteuning worden gefinancierd. Nu zijn verantwoordelijkheden verdeeld over verschillende partijen. Dat kan samenwerking ingewikkeld maken, zeker wanneer een persoon meerdere problemen tegelijk heeft.

De GGZ pleit daarom voor een systeem waarin organisaties makkelijker gezamenlijk verantwoordelijkheid kunnen nemen. Geldstromen en regels zouden volgens de branchevereniging beter op elkaar moeten aansluiten. Ook de komende bezuinigingen op de GGZ maken de discussie extra relevant. Tegelijkertijd ziet Peetoom mogelijkheden voor verbetering. Zij wijst erop dat verschillende ministeries inmiddels samenwerken en verwacht dat daar concrete plannen uit kunnen voortkomen.

Een ingewikkeld probleem vraagt om een brede aanpak voor daklozen met verslaving

De situatie rondom daklozen met verslaving laat volgens de GGZ zien dat het probleem niet door één organisatie kan worden opgelost. Alleen meer opvangplekken of alleen meer behandelingen zijn waarschijnlijk niet voldoende wanneer psychische problemen, verslaving, schulden en een gebrek aan huisvesting tegelijkertijd spelen.

Een succesvolle aanpak begint daarom bij samenwerking. Gemeenten moeten weten welke zorg beschikbaar is, zorgorganisaties moeten mensen ook na een behandeling kunnen blijven begeleiden en woningcorporaties moeten betrokken worden wanneer huisvesting onderdeel van de oplossing is. Ook schuldhulpverlening en maatschappelijke ondersteuning kunnen een belangrijke rol spelen. Hoe beter deze partijen samenwerken, hoe kleiner de kans dat iemand tussen verschillende systemen verdwijnt.

Daklozen met verslaving vragen om langdurige hulp

Het debat in Amsterdam maakt duidelijk dat dakloosheid en verslaving niet eenvoudig met één maatregel kunnen worden opgelost. Daklozen met verslaving hebben vaak te maken met meerdere problemen die elkaar versterken. Een gebrek aan huisvesting kan herstel moeilijker maken, terwijl psychische problemen of verslaving het vinden en behouden van een woning juist kunnen bemoeilijken. De Nederlandse GGZ wil daarom dat de financiering en organisatie van de zorg beter aansluiten op de praktijk. Volgens de branchevereniging moet niet worden gekeken naar welke organisatie verantwoordelijk is, maar naar wat iemand nodig heeft om uiteindelijk weer stabiel te kunnen leven. De komende periode zal moeten blijken of de landelijke politiek bereid is om de financiering en samenwerking daadwerkelijk aan te passen. Voor Amsterdam staat ondertussen veel op het spel, nu het aantal mensen met complexe problemen zichtbaar blijft en de druk op de zorg en maatschappelijke opvang groot is.

Oasis Amsterdam mogelijk in 2027: hint naar nieuwe show. Lees hier meer!